Yn cychwyn heddiw, bydd dwy intern o'r Adran Hanes a Hanes Cymru'n gweithio ar y Rhestr am gyfanswm o 160 awr. Bydd Jackie Jarocki a Karolina Slizewska, sy'n fyfyrwragedd M.A., yn mewnbynnu enwau o The Place Names of Pembrokeshire gan B.G. Charles, ac yn sicrhau bod yr enwau sydd gennym eisoes yn Sir Benfro wedi'u trawsysgrifio'n iawn. Byddant hefyd yn gyfrifol am newid lliw'r pwyntiau sy'n marcio'r enwau yn y sir, fel sydd eisoes ar droed yn Sir Gaerfyrddin.

Yn ogystal â hyn, rydym yn dal i weithio trwy'r Parochialia, ac rydym wedi derbyn nifer o enwau o blwyf Llangynfelyn yng Ngheredigion, a gasglwyd oddi wrth y cyhoedd yn ystod Diwrnod Dathlu Cymuned Llangynfelyn a gynhaliwyd dydd Sadwrn diwethaf.

Cawsom anrheg wych iawn oddi wrth y Llyfrgell Genedlaethol yr wythnos ddiwethaf - gweddill data Cynefin! Bydd y sawl yn eich plith sydd wedi clywed James yn siarad am y Rhestr wedi clywed y byddai'r data yn ein cyrraedd 'yn y dyfodol agos', ac mae'n bleser gennym gyhoeddi ein bod bellach yn byw yn y dyfodol. 

Derbyniasom yn agos at 900,000 o ddarnau o ddata oddi wrth dîm y Llyfrgell, ac rydym wrthi'n eu glanhau yn y gobaith o'u huwchlwytho cyn y Nadolig.  Mae oddeutu 200,00 o enwau o brosiect cynefin yn y Rhestr yn barod, a bydd y rhain yn cael eu glanhau a'u gwella yn yr un modd a'r data newydd, er mwyn sicrhau ein bod yn cael gwared â'r holl dittos a'r 'house and garden's unwaith ac am byth. Ar ôl y gwaith hwn, rydym yn amcangyfrif y bydd tua miliwn o enwau o bob cwr o Gymru wedi'u diogelu yn y Rhestr. Hoffem ddiolch i staff y Llyfrgell Genedlaethol, a phawb a wirfoddolodd ar brosiect Cynefin, am eu gwaith, ac am rannu'r enwau gyda ni fel y byddant yn cael eu diogelu am byth, a'u defnyddio gan y cyhoedd a'r awdurdodau, yn swyddogol ac yn answyddogol.

Nadolig llawen i chi gyd.

Mae ambell beth diddorol wedi digwydd dros y misoedd diwethaf, felly dyma ddiweddariad bach i adael i chi wybod am y newidiadau sydd wedi bod. Yn gyntaf, mae ail gyfrol y Parochialia wedi'i uwchlwytho i gyd, sy'n golygu bod 3878 enw o'r flwyddyn 1699 gennym, yn cynrychioli'r rhan fwyaf o blwyfi Siroedd Dinbych a'r Fflint a Meirionydd, ac ambell blwyf yn Siroedd Caernarfon, Maesyfed a Brycheiniog. Gallwch ddod o hyd iddynt oll drwy chwilio fesul ffynonnellau, neu chwilio am bob enw o'r dyddiad 1699.

Yn ail, siaradodd James yng nghynhadledd flynyddol Cymdeithas Enwau Lleoedd Cymru am y Rhestr, sut mae ei defnyddio, a pha broblemau rydym wedi eu cael wrth ei llunio.

Yn drydedd, rydym wedi cael cyfranniad arall gan aelod o'r cyhoedd, sef rhestr o enwau caeau yn ardal Llanilar, Ceredigion a gasglwyd ym 1976. Beth sy'n fwyaf diddorol am yr enwau hyn yw bod llawer ohonynt yn wahanol i'r enwau a geir ar y mapiau degwm, dim ond rhyw 130 o flynyddoedd yn gynharach. Ewch i weld!

Ac yn olaf, mae'n bosibl bod y rhai yn eich mysg sydd â llygaid barcud wedi sylwi bod gorllewin Sir Gâr wedi bod yn newid ei lliw yn araf! Roedd y pwyntiau sy'n marcio enwau unigol i fod yn lliwiau gwahanol penodol: glas ar gyfer aneddiadau, melin ar gyfer nodweddion topograffigol, brown ar gyfer plwyfi sifil, gwyrdd ar gyfer caeau, coch am enwau heb eu diffinio ayb. Yn anffodus, oherwydd prinder amser, ni fu'n bosibl i ni wneud hyn gyda'r ffynonellau a oedd yn y Rhestr wrth ei lansio, felly ar hyn o bryd mae popeth yn goch, ac eithrio am Cynefin, sy'n wyrdd (gan mai caeau ydynt). Fodd bynnag, mae James wedi bod yn gwario diwrnod pob wythnos yn cywiro trawsgrifiadau a newid lliwiau, gan ddechrau yn Sir Gâr, ac mae ef wedi cyrraedd y pwynt bod hanner gorllewinol y Sir wedi'i golygu a'i diweddaru. Felly os ydych am gael syniad o sut olwg y bydd ar y Rhestr unwaith eu bod 'wedi gorffen' (ni fydd hi wedi gorffen byth...) ewch i orllewin Sir Gâr. 

Roedd gweithio ar brosiect Perci Penfro fel intern yn brofiad hyfryd a diddorol. Dangosodd i mi’r rôl bwysig sydd gan enwau lleoedd yn nyfalbarhad hanes Cymru ac wrth boblogeiddio defnydd pellach o'r iaith Gymraeg bob dydd. Mae'r cysylltiad rhwng tir a dyn yn cryfhau pan fyddwch chi'n gwybod sut i adnabod eich amgylchfyd yn ei iaith frodorol ac mae goblygiadau diwylliannol hyn yn enfawr.  


Hoffwn ddiolch i'r Comisiwn am y cyfle hwn o gael profiad gwaith mewn gweithle cyfrwng Cymraeg ac yn enwedig i'r Swyddog Enwau Lleoedd - Dr James January McCann am ei oruchwyliaeth a’r wybodaeth gefndirol ychwanegol a ddarparodd yn ystod fy mhrofiad gwaith. Dymunaf bob dymuniad gorau i dîm y Comisiwn ym mhob un o'u prosiectau yn y dyfodol.

Ymysg y pethau da di-rif y mae Menter Iaith Sir Benfro yn eu gwneud i hybu'r Gymraeg yn y sir yr oedd prosiect o'r enw Perci Penfro. Bu hwn yn brosiect i gasglu enwau caeau yng ngogledd y sir, gan amlygu natur unigryw y dafodiaith leol, tra'n dod â phobl ynghŷd i ymhyfrydu yn y diwylliant brodorol, a hynny yn Gymraeg. Casglwyd rhyw dwy fil o enwau o'r Preselau, Tir Dewi a thu hwnt gan drigolion lleol, gyda llwyth o fapiau yn dangos lleoliadau'r caeau, a rhoi'r cyfan yn nwylo'r Menter Iaith. Maent hwy bellach wedi eu pasio ymlaen atom ni.

Mae'r Comisiwn wedi rhoi'r gwaith o fewnbynnu'r wybodaeth hon i Veronika Todorova, yn wreiddiol o Fwlgaria, sy'n fyfyrwraig yn Adran y Gymraeg, Prifysgol Aberystwyth. Bydd hi'n gwneud interniaeth pedair wythnos er mwyn ein cynorthwyo gyda'r prosiect, a chael profiad o weithio mewn gweithle cyfrwng Cymraeg.