Roedd gweithio ar brosiect Perci Penfro fel intern yn brofiad hyfryd a diddorol. Dangosodd i mi’r rôl bwysig sydd gan enwau lleoedd yn nyfalbarhad hanes Cymru ac wrth boblogeiddio defnydd pellach o'r iaith Gymraeg bob dydd. Mae'r cysylltiad rhwng tir a dyn yn cryfhau pan fyddwch chi'n gwybod sut i adnabod eich amgylchfyd yn ei iaith frodorol ac mae goblygiadau diwylliannol hyn yn enfawr.  


Hoffwn ddiolch i'r Comisiwn am y cyfle hwn o gael profiad gwaith mewn gweithle cyfrwng Cymraeg ac yn enwedig i'r Swyddog Enwau Lleoedd - Dr James January McCann am ei oruchwyliaeth a’r wybodaeth gefndirol ychwanegol a ddarparodd yn ystod fy mhrofiad gwaith. Dymunaf bob dymuniad gorau i dîm y Comisiwn ym mhob un o'u prosiectau yn y dyfodol.

Ymysg y pethau da di-rif y mae Menter Iaith Sir Benfro yn eu gwneud i hybu'r Gymraeg yn y sir yr oedd prosiect o'r enw Perci Penfro. Bu hwn yn brosiect i gasglu enwau caeau yng ngogledd y sir, gan amlygu natur unigryw y dafodiaith leol, tra'n dod â phobl ynghŷd i ymhyfrydu yn y diwylliant brodorol, a hynny yn Gymraeg. Casglwyd rhyw dwy fil o enwau o'r Preselau, Tir Dewi a thu hwnt gan drigolion lleol, gyda llwyth o fapiau yn dangos lleoliadau'r caeau, a rhoi'r cyfan yn nwylo'r Menter Iaith. Maent hwy bellach wedi eu pasio ymlaen atom ni.

Mae'r Comisiwn wedi rhoi'r gwaith o fewnbynnu'r wybodaeth hon i Veronika Todorova, yn wreiddiol o Fwlgaria, sy'n fyfyrwraig yn Adran y Gymraeg, Prifysgol Aberystwyth. Bydd hi'n gwneud interniaeth pedair wythnos er mwyn ein cynorthwyo gyda'r prosiect, a chael profiad o weithio mewn gweithle cyfrwng Cymraeg.

Rydym wedi gorffen uwchlwytho cyfrol gyntaf y Parochialia! Mae hyn yn golygu bod y Rhestr bellach yn cynnwys dros ddwy fil a hanner o enwau o’r ffynhonnell bwysig hon, y rhan fwyaf ohonynt o lawer i’w canfod yn Siroedd Dinbych a’r Fflint. Mae’r ail gyfrol yn dechrau ym Mrycheiniog, felly cadwch lygad ar y blog am fwy o wybodaeth am enwau lleoedd hen siroedd Powys.

Rydym newydd ddychwelyd o gynhadledd yn Nulyn lle trafodwyd y gwaith pwysig sy'n mynd ymlaen ar hyn o bryd ym maes enwau lleoedd yn Iwerddon. Cawsom nid yn unig gyfle i ddarganfod mwy am enwau Iwerddon, ond hefyd i drafod y gwahanol systemau a gwefannau a ddefnyddir gan y rhai sy'n gweithio yn y maes, er mwyn casglu a diogelu'r enwau rheiny. Mae sawl wefan ddiddorol yn bodoli yn Iwerddon, o'r hyper-leol, Oidhreacht Loch Chon Aortha: http://www.oidhreachtlca.ie/mapa.php i'r genedlaethol, www.logainm.ie. Yn ogystal â hyn, clywsom gan Dr Rebecca Gregory o'r English Place Names Society am y gwaith mae hi wedi bod yn ymgymryd ag ef i gwblhau Arolwg Enwau Lleoedd Swydd Stafford. Edrychwch ar flog y prosiect os ydych am ddarganfod mwy! https://staffordshireplacenames.wordpress.com/

Yn ogystal â hyn, rydym wedi bod yn brwydro ymlaen gyda'r Parochialia, ac yn nesáu at ddiwedd y gyfrol gyntaf. Ar hyn o bryd mae dros ddwy fil o enwau o'r ffynhonnell bwysig hon yn y Rhestr, a byddwn yn parhau i'w hychwanegu nes ein bod wedi gorffen. Hefyd, bydd data o brosiect Perci Penfro, a gynhaliwyd gan Fenter Iaith Sir Benfro yn ein cyrraedd cyn bo hir. Bu hyn yn brosiect i gofnodi enwau caeau'r sir, a bydd o'r herwydd i bob pwrpas yn rhoi cannoedd o enwau newydd diddorol inni. Gwyliwch y gofod hwn!

Rhan o’n gwaith gyda’r Rhestr o Enwau Lleoedd Hanesyddol yw annog pobl o bob cwr o Gymru i anfon eu henwau lleoedd i mewn atom. Bydd yr enwau hyn nid yn unig yn cael eu cynnwys a’u cadw yn y Rhestr am byth, ond bydd modd i’r cyhoedd chwilio amdanynt fesul ffynhonnell ar y wefan hefyd. Fel y gwelwch wrth ddefnyddio’r Chwiliad Manwl ar y wefan, mae’r rhai sydd gennym hyd yn hyn yn enwau tai, ffermydd, caeau, ac yn y blaen, a anfonwyd i mewn gan bobl yng Ngheredigion, boed yn ffrwyth prosiectau enwau lleoedd lleol, neu’n deillio o fapiau a oedd ym meddiant y teulu, neu a luniwyd ganddynt.

Mae dros dri deg o enwau eisoes wedi cael eu casglu gan dri o Geredigion, a mwy ar y ffordd, felly dewch ymlaen, da chi, weddill Cymru! Peidiwch â gadael i’r Cardis ennill y clod i gyd! Mae enwau gennym eisoes o Ffos y Ffin, Pont Siân, ac Aberystwyth, ac yn fuan iawn bydd Cwmystwyth yn dilyn, ond beth am Fethesda, Helygain, Maenclochog neu Batrisio? Beth am Sili neu Abertyleri? Gallwch anfon eich enwau i mewn naill ai trwy’r ffurflen ymholiadau a ddeuir o hyd iddi ar y wefan, drwy anfon e-bost atom yn uniongyrchol, neu drwy siarad â’n Swyddog Enwau Lleoedd, James January-McCann ar ôl iddo roi sgwrs am y Rhestr yn eich bro. (Wrth gwrs, bydd rhaid ichi drefnu i James i ddod i siarad â chi’n gyntaf... mae ef yn rhad ac am ddim!)

Beth ydych yn aros amdani felly? Eiddo pobl Cymru yw’r Rhestr, ac mae’n hanfodol eich bod yn cymryd meddiant ohoni. Mae miloedd ar filoedd o enwau lleoedd nad ydynt ond yn bodoli ar lafar, heb unrhyw gofnod ysgrifenedig ohonynt, a’r unig ffordd y gallwn eu hychwanegu at y Rhestr yw ichi eu hanfon atom. Felly siaradwch â’ch neiniau a’ch teidiau, gofynnwch i’ch haneswyr a’ch gwybodusion lleol, ac anfonwch yr enwau mewn os gwelwch yn dda!