Skip to main content

Yr enwau a gasglwyd gan Brosiect GB1900 yw un o’r grwpiau mwyaf o enwau sydd yn y Rhestr, a dyna un o’r ffynhonnellau cyntaf yr ychwanegwyd ati wrth ei lansio’n ôl yn 2016. Bu gennym ryw 100,000 enw o GB1900, yn enwau tai, creigiau, nentydd, coedwigoedd ac yn y blaen. Fe’u cymerwyd o ail argraffiad mapiau’r Arolwg Ordnans, a gwblhawyd rhwng 1898-1908, sef un o’r mapiau y gellir eu defnyddio wrth bori’r wefan.

Fodd bynnag, daeth hi’n amlwg bod nifer o fylchau’n aros, yn enwedig ym Môn a Gwynedd, lle’r oedd enwau i’w gweld yn glir ar y mapiau, ond heb bwyntiau iddynt fel enwau a gofnodwyd. Mae Prosiect GB1900 wedi dod i ben bellach, gan gasglu miliynau o enwau ar draws Prydain, felly cysylltasom â hwy i weld pa enwau o Gymru oedd yn weddill. Ar ôl tynnu allan yr enwau a oedd gennym yn barod, gadawyd rhyw 10,000 o enwau, ac fe’u hychwanegwyd hwythau at y Rhestr ar ddechrau’r mis hwn, gan lenwi’r bylchau – rhyddhâd mawr i bobl y Gogledd-Orllewin mae’n siŵr!

Ynghŷd â’r enwau newydd o’r Parochialia a gafodd eu huwchlwytho’n ddiweddar, golyga hyn fod y Rhestr bellach yn dal 680,280 enw. Yn ogystal â hyn mae rhyw 13,000 enw’n weddill o Brosiect Cynefin sy’n barod i’w hychwanegu, felly rydym yn agos iawn at 700,000 o enwau, neu o’i rhoi ffordd arall, rydym bron wedi dyblu maint y Rhestr ym mhum mlynedd ei bodolaeth.

Fel y byddwch, mwy na thebyg, yn disgwyl, mae hi wedi bod yn galetach i ni ddatblygu'r Rhestr yn ystod y cyfnod cloi, heb holl adnoddau'r swyddfa, a gyda phlant bach yn rhedeg o gwmpas y tŷ... Ond er gwaethaf pawb a phopeth, mae'r gwaith yn parhau. Rydym wedi bod yn canolbwyntio ar lanhau data yn ystod y cyfnod cloi, yn hytrach na cheisio ychwanegu mwy o enwau, a dim ond ychydig o blwyfi Sir Gâr sydd ar ôl i'w tsecio erbyn hyn.

Yn ogystal â chywiro camsillafiadau a chamdrawysgrifiadau sydd yn y Rhestr yn barod, rydym hefyd wedi bod yn gweithio trwy'r dittos sydd ar ôl o Brosiect Cynefin, a'r gobaith yw y byddwn wedi gorffen hynny, ac yn barod i ychwanegu'r 17,000 enwau rheiny erbyn y Nadolig.

Rydym hefyd wedi derbyn nifer o enwau gan aelodau o'r cyhoedd, a diolch i bawb ohonoch sydd wedi anfon enwau i mewn atom. Byddwn yn adrodd mwy am yr enwau hyn yn y blogbost nesaf.

Glywsoch chi am brosiect Cymru 1900? Roedd yn brosiect torfoli i drawsysgrifio'r enwau lleoedd ar fapiau ail argraffiad yr Arolwg Ordnans yng Nghymru. Wrth i ni lansio'r Rhestr, cawsom ychydig dros 100,000 o enwau oddi wrth Cymru1900, a mawr yw ein diolch iddynt am gyfrannu mor hael ac mor fawr. Roedd y prosiect yn gymaint o lwyddiant iddo gael ei ymestyn allan at weddill Prydain, gan droi'n GB1900. Cyn i'r prosiect orffen, roedd y gwirfoddolwyr wedi trawsysgrifio dros bum miliwn o enwau lleoedd. 

Wele uchod ran o Eilean Leòdhais yn Ynysoedd Heledd, yr Alban. Fel mae'r gwaith o lanhau ein data'n mynd yn ei flaen, sylweddolwyd bod ambell enw'n ymddangos ar fap 1900 nas cynhwyswyd mohono yn y Rhestr. Mae'r broblem yn arbennig o amlwg ym Môn a Sir Gaernarfon. Penderfynwyd felly i fynd yn ôl at GB1900 a chael data newydd. Maent yn rhannu popeth trwy fynediad agored, felly diolch unwaith eto i dîm GB1900 am eich haelioni a'ch gwaith campus! Rydym wedi tynnu'r data o Loegr a'r Alban allan, ac wrthi'n cael gwared ar yr enwau sydd gennym yn barod. Byddwn yn uwchlwytho'r enwau newydd cyn gynted ag y bo modd.

Ymddiheuriadau am y tawelwch llethol sydd wedi disgyn dros y blog hwn yn ddiweddar, mae’na reswm dilys amdano! Fe gofiwch i ni dderbyn gweddill data Prosiect Cynefin oddi wrth y Llyfrgell Genedlaethol ychydig cyn y Nadolig, ac ers hynny, mae James wedi bod yn mynd trwyddynt a’u glanhau er mwyn eu huwchlwytho i’r Rhestr. Golygai hyn fynd trwy dros 900,000 o gofnodion, a thynnu allan pob un nad oedd yn enw go iawn, megis ‘cae’ neu ‘tŷ a gardd’. Ar ôl gwneud hyn, mae 517,463 o enwau’n weddill. Maent yn cynnwys llawer o enwau Cymraeg, Saesneg neu gymysg, a rhai hynod yn eu plith, fel Cae Dungeon yng Nglasgwm, Sir Faesyfed. Pam bod daeargell ym mhlwyf gwledig tybed? Ceir hefyd yr enw Maes y Droell yn Llanarmon yn Iâl, Sir Ddinbych, a gafodd ei enw oherwydd i fenyw gael ei lladd yno gyda throell, yn ôl traddodiad lleol.

Byddai llawer o’r bobl a oedd yn gyfrifol am gasglu’r wybodaeth ar gyfer y degwm yn aml yn ysgrifennu ‘ditto’ yn lle enwau er mwyn arbed amser. Yn ogystal â thynnu allan y cofnodion heb enwau, mae James wedi bod yn tynnu’r dittos allan, a’u cad war wahân. Ychydig dros ugain mil ohonynt sydd. Mae pob cofnod yn dod gyda dolen at yr allwedd ddegwm gwreiddiol, felly bydd hi’n rhwydd mynd trwyddynt a rhoi’r enwau go iawn yn lle’r dittos. Bwriedir gwneud hyn ar ôl uwchlwytho’r hanner miliwn enwau cyntaf.

Rydym yn gobeithio uwchlwytho’r enwau hyn i’r Rhestr dydd Llun, a byddwn yn cyhoeddi’r newyddion ar y blog hwn ac ar ein cyfrif Trydar @RC_EnwauLleoedd, felly cadwch lygad allan!

Yn cychwyn heddiw, bydd dwy intern o'r Adran Hanes a Hanes Cymru'n gweithio ar y Rhestr am gyfanswm o 160 awr. Bydd Jackie Jarocki a Karolina Slizewska, sy'n fyfyrwragedd M.A., yn mewnbynnu enwau o The Place Names of Pembrokeshire gan B.G. Charles, ac yn sicrhau bod yr enwau sydd gennym eisoes yn Sir Benfro wedi'u trawsysgrifio'n iawn. Byddant hefyd yn gyfrifol am newid lliw'r pwyntiau sy'n marcio'r enwau yn y sir, fel sydd eisoes ar droed yn Sir Gaerfyrddin.

Yn ogystal â hyn, rydym yn dal i weithio trwy'r Parochialia, ac rydym wedi derbyn nifer o enwau o blwyf Llangynfelyn yng Ngheredigion, a gasglwyd oddi wrth y cyhoedd yn ystod Diwrnod Dathlu Cymuned Llangynfelyn a gynhaliwyd dydd Sadwrn diwethaf.