Skip to main content

Mae ambell beth diddorol wedi digwydd dros y misoedd diwethaf, felly dyma ddiweddariad bach i adael i chi wybod am y newidiadau sydd wedi bod. Yn gyntaf, mae ail gyfrol y Parochialia wedi'i uwchlwytho i gyd, sy'n golygu bod 3878 enw o'r flwyddyn 1699 gennym, yn cynrychioli'r rhan fwyaf o blwyfi Siroedd Dinbych a'r Fflint a Meirionydd, ac ambell blwyf yn Siroedd Caernarfon, Maesyfed a Brycheiniog. Gallwch ddod o hyd iddynt oll drwy chwilio fesul ffynonnellau, neu chwilio am bob enw o'r dyddiad 1699.

Yn ail, siaradodd James yng nghynhadledd flynyddol Cymdeithas Enwau Lleoedd Cymru am y Rhestr, sut mae ei defnyddio, a pha broblemau rydym wedi eu cael wrth ei llunio.

Yn drydedd, rydym wedi cael cyfranniad arall gan aelod o'r cyhoedd, sef rhestr o enwau caeau yn ardal Llanilar, Ceredigion a gasglwyd ym 1976. Beth sy'n fwyaf diddorol am yr enwau hyn yw bod llawer ohonynt yn wahanol i'r enwau a geir ar y mapiau degwm, dim ond rhyw 130 o flynyddoedd yn gynharach. Ewch i weld!

Ac yn olaf, mae'n bosibl bod y rhai yn eich mysg sydd â llygaid barcud wedi sylwi bod gorllewin Sir Gâr wedi bod yn newid ei lliw yn araf! Roedd y pwyntiau sy'n marcio enwau unigol i fod yn lliwiau gwahanol penodol: glas ar gyfer aneddiadau, melin ar gyfer nodweddion topograffigol, brown ar gyfer plwyfi sifil, gwyrdd ar gyfer caeau, coch am enwau heb eu diffinio ayb. Yn anffodus, oherwydd prinder amser, ni fu'n bosibl i ni wneud hyn gyda'r ffynonellau a oedd yn y Rhestr wrth ei lansio, felly ar hyn o bryd mae popeth yn goch, ac eithrio am Cynefin, sy'n wyrdd (gan mai caeau ydynt). Fodd bynnag, mae James wedi bod yn gwario diwrnod pob wythnos yn cywiro trawsgrifiadau a newid lliwiau, gan ddechrau yn Sir Gâr, ac mae ef wedi cyrraedd y pwynt bod hanner gorllewinol y Sir wedi'i golygu a'i diweddaru. Felly os ydych am gael syniad o sut olwg y bydd ar y Rhestr unwaith eu bod 'wedi gorffen' (ni fydd hi wedi gorffen byth...) ewch i orllewin Sir Gâr. 

Roedd gweithio ar brosiect Perci Penfro fel intern yn brofiad hyfryd a diddorol. Dangosodd i mi’r rôl bwysig sydd gan enwau lleoedd yn nyfalbarhad hanes Cymru ac wrth boblogeiddio defnydd pellach o'r iaith Gymraeg bob dydd. Mae'r cysylltiad rhwng tir a dyn yn cryfhau pan fyddwch chi'n gwybod sut i adnabod eich amgylchfyd yn ei iaith frodorol ac mae goblygiadau diwylliannol hyn yn enfawr.  


Hoffwn ddiolch i'r Comisiwn am y cyfle hwn o gael profiad gwaith mewn gweithle cyfrwng Cymraeg ac yn enwedig i'r Swyddog Enwau Lleoedd - Dr James January McCann am ei oruchwyliaeth a’r wybodaeth gefndirol ychwanegol a ddarparodd yn ystod fy mhrofiad gwaith. Dymunaf bob dymuniad gorau i dîm y Comisiwn ym mhob un o'u prosiectau yn y dyfodol.

Ymysg y pethau da di-rif y mae Menter Iaith Sir Benfro yn eu gwneud i hybu'r Gymraeg yn y sir yr oedd prosiect o'r enw Perci Penfro. Bu hwn yn brosiect i gasglu enwau caeau yng ngogledd y sir, gan amlygu natur unigryw y dafodiaith leol, tra'n dod â phobl ynghŷd i ymhyfrydu yn y diwylliant brodorol, a hynny yn Gymraeg. Casglwyd rhyw dwy fil o enwau o'r Preselau, Tir Dewi a thu hwnt gan drigolion lleol, gyda llwyth o fapiau yn dangos lleoliadau'r caeau, a rhoi'r cyfan yn nwylo'r Menter Iaith. Maent hwy bellach wedi eu pasio ymlaen atom ni.

Mae'r Comisiwn wedi rhoi'r gwaith o fewnbynnu'r wybodaeth hon i Veronika Todorova, yn wreiddiol o Fwlgaria, sy'n fyfyrwraig yn Adran y Gymraeg, Prifysgol Aberystwyth. Bydd hi'n gwneud interniaeth pedair wythnos er mwyn ein cynorthwyo gyda'r prosiect, a chael profiad o weithio mewn gweithle cyfrwng Cymraeg.

Rydym wedi gorffen uwchlwytho cyfrol gyntaf y Parochialia! Mae hyn yn golygu bod y Rhestr bellach yn cynnwys dros ddwy fil a hanner o enwau o’r ffynhonnell bwysig hon, y rhan fwyaf ohonynt o lawer i’w canfod yn Siroedd Dinbych a’r Fflint. Mae’r ail gyfrol yn dechrau ym Mrycheiniog, felly cadwch lygad ar y blog am fwy o wybodaeth am enwau lleoedd hen siroedd Powys.

Rydym newydd ddychwelyd o gynhadledd yn Nulyn lle trafodwyd y gwaith pwysig sy'n mynd ymlaen ar hyn o bryd ym maes enwau lleoedd yn Iwerddon. Cawsom nid yn unig gyfle i ddarganfod mwy am enwau Iwerddon, ond hefyd i drafod y gwahanol systemau a gwefannau a ddefnyddir gan y rhai sy'n gweithio yn y maes, er mwyn casglu a diogelu'r enwau rheiny. Mae sawl wefan ddiddorol yn bodoli yn Iwerddon, o'r hyper-leol, Oidhreacht Loch Chon Aortha: http://www.oidhreachtlca.ie/mapa.php i'r genedlaethol, www.logainm.ie. Yn ogystal â hyn, clywsom gan Dr Rebecca Gregory o'r English Place Names Society am y gwaith mae hi wedi bod yn ymgymryd ag ef i gwblhau Arolwg Enwau Lleoedd Swydd Stafford. Edrychwch ar flog y prosiect os ydych am ddarganfod mwy! https://staffordshireplacenames.wordpress.com/

Yn ogystal â hyn, rydym wedi bod yn brwydro ymlaen gyda'r Parochialia, ac yn nesáu at ddiwedd y gyfrol gyntaf. Ar hyn o bryd mae dros ddwy fil o enwau o'r ffynhonnell bwysig hon yn y Rhestr, a byddwn yn parhau i'w hychwanegu nes ein bod wedi gorffen. Hefyd, bydd data o brosiect Perci Penfro, a gynhaliwyd gan Fenter Iaith Sir Benfro yn ein cyrraedd cyn bo hir. Bu hyn yn brosiect i gofnodi enwau caeau'r sir, a bydd o'r herwydd i bob pwrpas yn rhoi cannoedd o enwau newydd diddorol inni. Gwyliwch y gofod hwn!